the classical texts
Hit Chaurasi Pad 57-71: Raag Gauri and Kalyan, Typed
Published 2026-11-17 | Live Pandit Ji
Two raga labels govern this stretch of the Hit Chaurasi (the print’s head reads श्रीहित चौरासी): राग-गौरी stands beside pad 57, and राग-कल्याण beside pad 66. The run ends with pad 71 on page 42, just above the label of the next raga. All fifteen pads are typed in full below from a scan of one print, pages 32 to 42; a table places each one, and six are read in plain words. The pads carry the name of Hit Harivansh (in this run they sign (जै श्री) हित हरिवंश, हितहरिवंश and a few other shapes, listed further down). What follows is one run of one print, not a survey of everything that goes under that name.
The Fifteen Pads, Box by Box
(५७)राग-गौरी
प्रथम यथामति प्रनऊँ श्रीवृन्दावन अति रम्य।
श्रीराधिका कृपा बिनु सबके मनन अगम्य॥
वर यमुनाजल सींचन दिनहीं सरद-बसंत।
विविध भाँति सुमनस के सौरभ अलिकुल मंत॥
अरुन नूत पल्लव पर कूजत कोकिल कीर।
निर्तन करत सिखीकुल अति आनन्द अधीर॥
बहत पवन रुचिदायक सीतल-मन्द-सुगन्धु।
अरुन, नील, सित मुकुलित जहाँ तहाँ पूषन-बंधु॥
अति कमनीय बिराजत मन्दिर नवल निकुञ्ज।
सेवत सगन प्रीतिजुत दिन मीनध्वज-पुञ्ज॥
रसिक-रासि जहाँ खेलत श्यामा-श्याम किसोर।
उभै-बाहु-परिरंजित उठे उनींदे भोर॥
कनक कपिस पट सोभित सुभग साँवरे अंग।
नील वसन कामिनि उर कंचुकी कसूँभी सुरंग॥
ताल रबाब मुरज डफ बाजत मधुर मृदंग।
सरस उकति-गति सूचत वर बँसुरी मुख चंग॥
दोऊ मिलि चाँचर गावत गौरी राग अलापि।
मानस-मृग बल बेधत भृकुटि धनुष दृग चाँपि॥
दोऊ कर तारिनु पटकत लटकत इत उत जात।
हो-हो-होरी बोलत अति आनँद कुलकात॥
रसिक लाल पर मेलत कामिनि बंदनधूरि।
पिय पिचकारिनु छिरकत तकि-तकि कुमकुम पूरि॥
कबहुँ-कबहुँ चन्दन तरु निर्मित तरल हिंडोल।
चढ़ि दोऊ जन झूलत फूलत करत कलोल॥
वर हिंडोल झकोरन कामिनि अधिक डरात।
पुलकि-पुलकि वेपथ अँग प्रीतम उर लपटात॥
हितचिंतक निजचेरिनु उर आनन्द न समात।
निरखि निपट नैंनन सुख तृण तोरत बलि जात॥
अति उदार विवि सुन्दर सुरत सूर सुकुमार।
(जै श्री) हित हरिवंश करौ दिन दोऊ अचल बिहार॥
(५८)
तेरे हित लैन आई, वन तैं श्याम पठाई,
हरत कामिनि घन कदन काम कौ।
काहे कौं करत बाधा, सुनिरी चतुर राधा,
भेटि कैं मेटि री माई प्रगट जगत भौ॥
देखिरी रजनी नीकी, रचना रुचिर पी की,
पुलिन नलिन नभ उदित रोहिनी-धौ।
तू तौऽव सखी सयानी, तैं मेरी एकौ न मानी,
हौं तोसौं कहत हारी जुवति जुगति सौं॥
मोहन लाल छबीलौ, अपने रंग रँगीलौ,
मोहत बिहंग पशु मधुर मुरली रौ।
वे तौव गनत तन जीवन जोवन तव,
जै श्रीहित हरिवंश हरि भजहि भामिनि जौ॥
(५९)
यह जु एक मन बहुत ठौर करि कहि कौनैं सचु पायौ।
जहाँ-तहाँ विपति जार जुवती लौं प्रगट पिंगला गायौ॥
द्वै तुरंग पर जोर चढ़त हठ परत कौन पै धायौ।
कहि धौं कौन अंक पर राखै जो गनिका सुत जायौ॥
(जै श्री) हितहरिवंश प्रपंच बंच सब काल व्याल कौ खायौ।
यह जिय जानि श्याम-श्यामा पद-कमल-संगी सिर नायौ॥
(६०)
कहा कहौं इन नैंनन की बात।
ये अलि! प्रिया-वदन-अंबुज रस अटके अनत न जात॥
जब-जब रुकत पलक सम्पुट लट अति आतुर अकुलात।
लंपट लव निमेष अंतर तें अलप-अलप सत सात॥
श्रुति पर कंज, दृगंजन, कुच बिच मृगमद ह्वै न समात।
(जै श्री) हित हरिवंश नाभि-सर-
जलचर जाँचत साँवल गात॥
(६१)
आजु सखी वन में जु बने प्रभु नाचत हैं ब्रजमंडन।
वैस किसोर जुवति अंसन पर दिये विमल भुज दंडन॥
कोमल कुटिल अलक सुठि सोभित अवलम्बित युग गंडन।
मानहुँ मधुप थकित रस-लम्पट नील कमल के खंडन॥
हास-विलास हरत सबकौ मन काम समूह विहंडन।
(जै श्री) हित हरिवंश करत अपनौं
जस प्रगट अखिल ब्रह्मण्डन॥
(६२)
खेलत रास दुलहिनी दूलहु।
सुनहु न सखी सहित ललितादिक,
निरखि-निरखि नैंनन किन फूलहु॥
अति कल मधुर महा मोहन धुनि,
उपजत हंससुता के कूलहु।
थेई-थेई वचन मिथुन मुख निसरत,
सुनि-सुनि देह दसा किन भूलहु॥
मृदु पदन्यास उठत कुंकुम रज,
अद्भुत बहत समीर दुकूलहु।
कबहुँ श्याम श्यामा दसनांचल,
कच-कुच हार छुबत भुजमूलहु॥
अति लावन्य रूप अभिनय गुन,
नाहिन कोटि काम समतूलहु।
भृकुटि विलास हास रस बरसत,
(जै श्री) हितहरिवंश प्रेम रस झूलहु॥
(६३)
मोहन मदन त्रिभंगी। मोहन मुनि-मन-रंगी।
मोहन मुनि सघन प्रगट परमानन्द गुन गम्भीर गुपाला।
सीस किरीट श्रवण मणि कुण्डल उर मंडित बनमाला॥
पीताम्बर तन-धातु विचित्रित कल किंकिनि कटि चंगी।
नख-मनि तरनि चरन सरसीरुह मोहन मदन त्रिभंगी॥
मोहन बेनु बजावै। इहि रव नारि बुलावै।
आईं ब्रज नारि सुनत वंशी-रव गृह, पति, बंधु बिसारे।
दरसन मदन गुपाल मनोहर मनसिज ताप निवारे॥
हरषित वदन, बंक अवलोकन, सरस मधुर धुनि गावै।
मधुमय श्याम समान अधर धरि मोहन बेनु बजावै॥
रास रच्यौ वन माँहीं। विमल कलपतरु छाँहीं।
विमल कलपतरु तीर सुपेसल सरद रैन वर चन्दा।
सीतल मन्द-सुगन्ध पवन बहै तहाँ खेलत नंदनन्दा॥
अद्भुत ताल मृदंग मनोहर किंकिनि शब्द कराहीं।
यमुना पुलिन रसिक रस-सागर रास रच्यौ वन माँहीं॥
देखत मधुकर केली। मोहे खग, मृग, बेली।
मोहे मृग-धेनु सहित सुर-सुन्दरि प्रेम मगन पट छूटे।
उडुगन चकित, थकित ससि मंडल, कोटि मदन मन लूटे॥
अधर पान परिरम्भन अतिरस, आनँद मगन सहेली।
(जै श्री) हितहरिवंश रसिक सचु पावत देखत मधुकर केली॥
(६४)
बेनु माई बाजै वंशीवट।
सदा बसंत रहत वृन्दावन,
पुलिन पवित्र सुभग यमुना तट॥
जटित क्रीट, मकराकृत कुण्डल,
मुख अरविन्द भँवर मानौं लट।
दसनन कुंद कली छबि लज्जित,
सज्जित कनक समान पीतपट॥
मुनि मन ध्यान धरत नहिं पावत,
करत विनोद संग बालक भट।
दास अनन्य भजन-रस कारन,
(जै श्री) हितहरिवंश प्रगट लीला नट॥
(६५)
मदन-मथन घन निकुञ्ज खेलत हरि,
राका रुचिर सरद रजनी।
यमुना पुलिन तट, सुर तरु के निकट,
रचित रास चलि मिलि सजनी॥
बाजत मृदु मृदङ्ग नाचत सबै सुधङ्ग,
तैं न श्रवन सुन्यौ बेनु-बजनी।
(जै श्री) हित हरिवंश प्रभु राधिका रवन मोकौं,
भावै माई जगत भगत-भजनी॥
(६६)राग-कल्याण
बिहरत दोऊ प्रीतम कुञ्ज।
अनुपम गौर श्याम तन सोभा बन बरसत सुख पुञ्ज॥
अद्भुत खेत महा मनमथ कौ दुंदुभि भूषन-राव।
जूझत सुभट परस्पर अँग-अँग उपजत कोटिक भाव॥
भर संग्राम स्रमित अति अवला निद्रायत कल नैंन।
पिय के अंक निसंक तङ्क तन आलस जुत कृत सैन॥
लालन मिस आतुर पिय परसत उरू नाभि उरजात।
अद्भुत छटा विलोकि अवनि पर विथकित वेपथ गात॥
नागरि निरखि मदन-विष व्यापत दियो सुधाधर धीर।
सत्वर उठे महा मधु पीवत मिलत मीन मिव नीर॥
‘अबही मैं मुख मध्य बिलोके बिंबाधर सु रसाल।’
जाग्रत ज्यौं भ्रम भयौ पर्यौ मन सत मनसिज कुल जाल॥
‘सकृदपि मयि अधरामृत मुपनय सुन्दरि सहज सनेह।
तव पद-पंकज कौ निज मन्दिर पालय सखि! मम देह॥’
प्रिया कहत, ‘कहु कहाँ हुते पिय नव-निकुंज-वर-राज।
सुन्दर वचन रचन कत बितरत रति-लंपट बिनु काज॥’
इतनों श्रवन सुनत मानिनि मुख, अंतर रह्यौ न धीर।
मति कातर विरहज दुख व्यापत, बहुतर स्वाँस समीर॥
(जै श्री) हित हरिवंश भुजन आकर्षे लै राखे उर माँझ॥
मिथुन मिलत जु कछुक सुख उपज्यौ त्रुटि-लवमिव भई साँझ॥
(६७)
रुचिर राजत वधू कानन किसोरी।
सरस सोडस किये तिलक मृगमद दिये,
मृगज लोचन उबटि अंग शिर खोरी॥
गंड पंडीर मंडित, चिकुर चंद्रिका,
मेदिनी कवरि गूँथित सुरँग डोरी।
श्रवन ताटंक कै चिबुक पर बिंदु दै,
कसूँभी कंचुकि दुरे उरज फल कोरी॥
बलय कंकन दोत, नखन जावक-जोत,
उदर गुन रेख, पट नील, कटि थोरी।
सुभग जघनस्थली कुनित किंकिनि भली,
कोक संङ्गीत रस-सिन्धु झकझोरी॥
विविधि लीला रचित रहसि हरिवंश हित,
रसिक सिरमौर राधा रवन जोरी।
भृकुटि निर्जित मदन, मंद सस्मित वदन,
किये रस विवस घनश्याम पिय गोरी॥
(६८)
रास में रसिक मोहन बने भामिनी।
सुभग पावन पुलिन, सरस सौरभ नलिन,
मत्त मधुकर निकर, सरद की जामिनी॥
त्रिविध रोचक पवन, ताप दिनमनि दवन,
तहाँ ठाड़े रवन संग सत कामिनी।
ताल बीना मृदंग, सरस नाचत सुधंग,
एक तैं एक सङ्गीत की स्वामिनी॥
राग-रागिनि जमी, विपिन बरसत अमी,
अधर बिंबन रमी मुरलि अभिरामिनी।
लाग कट्टर उरप सप्त सुर सौं सुलप,
लेत सुन्दर सुघर राधिका नामिनी॥
तत्त थेई-थेई करत गतिव नूतन धरत,
पलटि डगमग ढरत मत्त-गज-गामिनी।
धाइ नवरँग धरी उरसि राजत खरी,
(जै श्री) उभै कल हंस हरिवंश घन दामिनी॥
(६९)
मोहनी मोहन रंगे प्रेम सुरंगे,
मत्त मुदित कल नाचत सुधंगे।
सकल-कला प्रवीन, कल्यान रागिनी लीन,
कहत न बनै माधुरी अंग अंगे॥
तरनि-तनया तीर त्रिविध सखी समीर,
मानौं मुनि-व्रत धर्यौ, कपोती कोकिला कीर।
नागरि-नवकिशोर, मिथुन मनसि चोर,
सरस गावत दोऊ मंजुल मन्दर घोर॥
कंकन-किंकिन धुनि, मुखर नूपुरन सुनि,
(जै श्री) हित हरिवंश रस बरसै नव तरुनि॥
(७०)
आजु सम्हारत नाहिंन गोरी।
फूली फिरत मत्त करिनी ज्यौं सुरत-समद्र झकोरी॥
आलस बलित अरुन धूसर मखि प्रगट करत दृग चोरी।
पिय पर करुन अमी रस बरसत, अधर अरुनता थोरी॥
बाँधत भृङ्ग उरज अम्बुज पर, अलक निबन्ध किशोरी।
संगम किरच-किरच कंचुकि बँद, सिथिल भई कटि डोरी॥
देत असीस निरखि जुवतीजन, जिनकै प्रीति न थोरी।
(जै श्री) हित हरिवंश विपिन भूतल पर, संतत अविचल जोरी॥
(७१)
श्याम सँग राधिका रासमण्डल बनी।
बीच नँदलाल ब्रज बाल चंपक बरन,
ज्यौंव घन-तड़ित बिच कनक-मर्कतमनी॥
लेत गति मान तत्त थेई हस्तक भेद,
स रे ग म प ध नि ये सप्त सुर नादनी।
निर्त्य रस पहिर पट नील प्रगटित छबी,
बदन जनु जलद में मकर की चाँदनी॥
राग-रागिनी तान मान संगीत मत,
थकित राकेस नभ सरद की जामिनी।
(जै श्री) हित हरिवंश प्रभु हंस कटि केहरी
दूरि कृत मदन मद मत्त गजगामिनी॥
Notes on the Typing
Every letter in the boxes follows the print, while the word spacing is our own. Where the print sets two dandas side by side we type ॥, and where it sets the second half of a couplet further in, the box indents it too. Pad 63 is laid out in four blocks of five lines with a space between them, and the boxes keep those breaks. A small raised numeral marks many words in the verse: the print glosses words at the foot of each page, and neither the marks nor the glosses are carried over here.
Where a word is set twice running, the print usually joins the pair already, as in तकि-तकि, कबहुँ-कबहुँ, पुलकि-पुलकि, जब-जब, निरखि-निरखि; the one pair it prints apart, in pad 60, is typed अलप-अलप. The Holi cry in pad 57 is printed हो-हो-होरी and kept so. A visible half-letter, as in अद्भुत or कट्टर, is typed as the joined letter; the curved half-र of पर्यौ and धर्यौ is kept. These readings are open to doubt:
| Pad | As typed | Why it is unsure |
|---|---|---|
| 57 | चाँचर | the first letter is worn and could be read as ब |
| 57 | विवि | typed with व twice as printed, where a reader may expect बिबि |
| 58 | उदित | the letters after उ are worn |
| 67 | संङ्गीत | the print sets both a nasal dot and ङ्ग; typed as printed (pad 68 prints सङ्गीत) |
| 68 | गतिव | typed as printed; the word is not clear to us |
| 70 | समद्र | no vowel sign shows under म; typed as printed |
| 70 | मखि | typed as printed; the word is not clear to us |
| 71 | ज्यौंव | typed as printed, with a nasal mark and a final व |
Where the Pads Fall
Each leaf read for this page carries its own numeral in the corner, and on all of them the printed page and the leaf’s place in the scan agree, from 32 to 42. A raga label is printed only beside the first pad of its group, so the column below shows a dash for the rest: राग-गौरी covers pads 57 to 65, nine pads, and राग-कल्याण covers 66 to 71, six pads, before (७२) राग-कान्हरौ opens the next group on the same page.
| Pad | Raga label | First line | Lines | Leaf | Page | Scene |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 57 | राग-गौरी | प्रथम यथामति प्रनऊँ श्रीवृन्दावन अति रम्य | 30 | 32-33 | 32-33 | Vrindavan praised; spring and autumn, birds, instruments, Holi play and a swing |
| 58 | — | तेरे हित लैन आई, वन तैं श्याम पठाई | 12 | 33-34 | 33-34 | a sakhi, sent from the forest, coaxes Radha out of a sulk on a moonlit night |
| 59 | — | यह जु एक मन बहुत ठौर करि कहि कौनैं सचु पायौ | 6 | 34 | 34 | a pad spoken to the mind; no bower scene |
| 60 | — | कहा कहौं इन नैंनन की बात | 7 | 34-35 | 34-35 | — |
| 61 | — | आजु सखी वन में जु बने प्रभु नाचत हैं ब्रजमंडन | 7 | 35 | 35 | a sakhi is told of a dance in the forest |
| 62 | — | खेलत रास दुलहिनी दूलहु | 15 | 35-36 | 35-36 | the रास on the Yamuna bank, with Lalita and the sakhis |
| 63 | — | मोहन मदन त्रिभंगी। मोहन मुनि-मन-रंगी | 20 | 36-37 | 36-37 | the flute; the रास under a wish-tree on an autumn night |
| 64 | — | बेनु माई बाजै वंशीवट | 11 | 37 | 37 | the flute at वंशीवट; spring in Vrindavan on the Yamuna bank |
| 65 | — | मदन-मथन घन निकुञ्ज खेलत हरि | 8 | 38 | 38 | the रास in a bower by the Yamuna on an autumn full-moon night |
| 66 | राग-कल्याण | बिहरत दोऊ प्रीतम कुञ्ज | 20 | 38-39 | 38-39 | the pair in a bower |
| 67 | — | रुचिर राजत वधू कानन किसोरी | 15 | 39-40 | 39-40 | in the forest; a blue dress |
| 68 | — | रास में रसिक मोहन बने भामिनी | 15 | 40-41 | 40-41 | the रास on the Yamuna sandbank on an autumn night, with music and the flute |
| 69 | — | मोहनी मोहन रंगे प्रेम सुरंगे | 10 | 41 | 41 | the pair sing in the Kalyan mode by the Yamuna; the birds fall quiet |
| 70 | — | आजु सम्हारत नाहिंन गोरी | 8 | 41-42 | 41-42 | in the forest, young women look on and give a blessing |
| 71 | — | श्याम सँग राधिका रासमण्डल बनी | 11 | 42 | 42 | the रास circle; the seven notes named; an autumn night |
The boxes hold 195 printed lines in all. Pad 57 is the longest at 30 lines and pad 59 the shortest at 6; nine of the fifteen begin on one page and end on the next. The name line takes five shapes in this run: (जै श्री) हित हरिवंश, जै श्रीहित हरिवंश, (जै श्री) हितहरिवंश, हरिवंश हित, (जै श्री) उभै कल हंस हरिवंश. Pad 67 alone lacks जै and folds the name into the line as हरिवंश हित. In most pads the name stands in the closing couplet; in pads 59, 66 and 67 it comes earlier, with one, one and two lines printed after it.
Six Pads in Plain Words
Many of these pads describe the pair in a bower in close detail. Those lines are left in the boxes without a gloss, and so are pads 59, 60, 61, 63, 65, 66, 67, 68 and 70. The six readings below keep to lines about the place, the music, the dance, the flute, Holi and the swing; each names the lines it covers, and the senses are ours, taken from the words.
Pad (५७), pages 32-33, lines 1, 15, 20, 23 and 24
प्रथम यथामति प्रनऊँ श्रीवृन्दावन अति रम्य।
ताल रबाब मुरज डफ बाजत मधुर मृदंग।
हो-हो-होरी बोलत अति आनँद कुलकात॥
कबहुँ-कबहुँ चन्दन तरु निर्मित तरल हिंडोल।
चढ़ि दोऊ जन झूलत फूलत करत कलोल॥
The voice of the pad opens with a bow, प्रनऊँ, to श्रीवृन्दावन, which the line calls अति रम्य, most lovely. Further down, one line lists the ताल, रबाब, मुरज, डफ and मृदंग sounding together; another carries the Holi cry हो-हो-होरी; and two more raise a हिंडोल, a swing, made of चन्दन तरु, sandalwood, on which the line says दोऊ, the two, झूलत, sway.
Pad (५८), page 33, lines 1, 3 and 5
तेरे हित लैन आई, वन तैं श्याम पठाई,
काहे कौं करत बाधा, सुनिरी चतुर राधा,
देखिरी रजनी नीकी, रचना रुचिर पी की,
The speaker here is a sakhi who says she has come to fetch Radha, लैन आई, sent, पठाई, out of the वन, the forest, by श्याम. She asks the चतुर राधा, clever Radha, काहे कौं करत बाधा, why the holding back, and points to the रजनी, the night, as नीकी, fine.
Pad (६२), page 35, lines 1, 4 and 5
खेलत रास दुलहिनी दूलहु।
अति कल मधुर महा मोहन धुनि,
उपजत हंससुता के कूलहु।
The first line names a रास of a दुलहिनी and a दूलहु, a bride and a groom. The couplet after it sets a मधुर, sweet, धुनि, a sound, rising, उपजत, on the कूलहु, the banks, of हंससुता, a name for the Yamuna.
Pad (६४), page 37, lines 1, 2 and 3
बेनु माई बाजै वंशीवट।
सदा बसंत रहत वृन्दावन,
पुलिन पवित्र सुभग यमुना तट॥
This pad begins on the बेनु, the flute, sounding, बाजै, at वंशीवट. The next couplet says बसंत, spring, stays सदा, always, in वृन्दावन, and places it on the पवित्र, pure, तट, bank, of the यमुना.
Pad (६९), page 41, lines 3, 5, 6 and 8
सकल-कला प्रवीन, कल्यान रागिनी लीन,
तरनि-तनया तीर त्रिविध सखी समीर,
मानौं मुनि-व्रत धर्यौ, कपोती कोकिला कीर।
सरस गावत दोऊ मंजुल मन्दर घोर॥
Here the pad names the कल्यान रागिनी, the Kalyan mode, and says the two are लीन, absorbed, in it; a later line says दोऊ, the two, गावत, sing. On the तीर, the bank, of तरनि-तनया, a name for the Yamuna, the couplet pictures the कपोती, the dove, the कोकिला and the कीर, the parrot, as though they had taken a मुनि-व्रत, a sage’s vow of silence.
Pad (७१), page 42, lines 1, 4, 5, 8 and 9
श्याम सँग राधिका रासमण्डल बनी।
लेत गति मान तत्त थेई हस्तक भेद,
स रे ग म प ध नि ये सप्त सुर नादनी।
राग-रागिनी तान मान संगीत मत,
थकित राकेस नभ सरद की जामिनी।
The pad sets राधिका with श्याम in the रासमण्डल, the circle of the dance. One line spells out the seven notes, स रे ग म प ध नि, and calls them सप्त सुर; another speaks of राग-रागिनी, तान and मान, and of the राकेस, the moon, standing थकित, stilled, in the नभ, the sky, of a सरद, autumn, night.
About the Print
The pads are typed from a scan of a Delhi print of the bare text (the printer’s line names राधा प्रेस, दिल्ली), with short word-glosses at the foot of each page. On whose pads these are, this page gives only the print’s own answer: the name in each pad, and the closing line on page 50, ॥ इति श्रीगोस्वामी श्रीहितहरिवंशचन्द्र विरचिता श्रीहित चौरासी समाप्ता ॥
Elsewhere in the Hit Chaurasi
For the first line of every pad, sorted under its raga label, see Hit Chaurasi: All 84 Pads by Raag, With First Lines.
The pads before राग-गौरी are typed on Hit Chaurasi Pad 36-56: Sarang and Malar, Verse by Verse, and the pads from राग-कान्हरौ to the end on Hit Chaurasi Pad 72-84 in Raag Kanhara and Kedara.
In Hindi: हित चौरासी के पद ५७-७१: राग गौरी और कल्याण.